تعریف گلخانه
گلخانه یاGreen house به فضای محدودی اطلاق میشود که قابلیت کنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یک سال داشته باشد. طبق این تعریف از جمله عملکرد گلخانه، فراهم کردن شرایط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است. گلخانهها بر حسب اینکه چه نوع مصالح ساختمانی در آنها بکار برده شدهاست به نوع ثابت و متحرک تقسیمبندی میشوند. گلخانههای ثابت، به گلخانههایی گفته میشود که مصالح ساختمانی بکار رفته در آنها از جنس پایدار و با دوام باشد. پس باید سالیان سال از آنها استفاده کرد.
مقدمه
هر یک از گیاهان برای داشتن رشد مطلوب نیاز به شرایط خاصی از نظر شدت نور، دمای روزانه، دمای شبانه، میزان رطوبت نسبی هوا و رطوبت خاک دارند. برای تولید و پرورش تجاری گیاهان با کیفیت بالا و در تمام طول سال باید شرایط محیطی مطلوب به همراه کنترل عوامل خسارت زا نظیر باد، طوفانهای ویرانگر، سرما و یخبندان و… از طریق ساختمانی به نام گلخانه هستیم که به عنوان محیط کنترل شده مطرح میگردد و با توجه به نیاز روزافزون بازار، چه از نظر تولید گل و گیاهان زینتی و چه از نظر سبزیجات و صیفی جات خارج از فصل و همچنین تولید گیاهان دارویی این روش تولید امروزه به یکی از سود آن آورترین بخشهای کشاورزی تبدیل شدهاست که البته سرمایهگذاری اولیه فراوانی را نیز طلب میکند. با توجه به سرمایهگذاری زیادی که در این زمینه صورت میگیرد فقدان مدیریت صحیح در احداث گلخانه، انتخاب مکان، نوع گلخانه و پوشش آن باعث عدم بهرهوری مناسب از سرمایه و امکانات خواهد شد.
مزایای کشت گلخانهای
- صرفه جویی بسیار زیاد در مصرف آب
- افزايش توليد در واحد سطح (به عبارت ديگر 15 برابر فضای آزاد ) به اين معنی كه مثلاً در مورد خيار توليد 30 كيلو گرم خيار در هر متر مربع در گلخانه به جای توليد 2 كيلوگرم در همان يك متر مربع در فضای آزاد
- توليد بيش از يك محصول در سال (كه در مورد خيار توليدسه بار در سال و همچنين در مورد گوجه فرنگی توليد دو بار در سال ممكن میباشد)
- افزايش كيفيت محصول توليدی (كه با كنترل دقيق و بهتر آفات و بيماریها با روشهای كنترل بيولوژيكی و كاهش مصرف سموم كه باعث افزايش كيفيت محصول و افزايش صادرات و حفظ محيط زيست میشود)
- استفاده از اراضی غير قابل كشت با سيستم هيدرو پونيك
- عدم وابستگی توليد به شرايط محيطی و امكان بازار يابی مناسب و تنظيم برنامه كشت مطابق با نياز بازار
- تداوم كار و توليد محصول در تمام فصلهای سال با توجه با امكان كنترل عوامل محيطی و تنظيم شرايط موردنياز گياه
- اشتغال زائی بيشتر در واحد سطح
- امکان استفاده از تکنيکهای جديد کشاورزی مانند کشت طبقاتی
محل احداث گلخانه
یکی از اولین تصمیماتی که باید اتخاذ شود، این است که گلخانه به صورت یک واحد جداگانه، در تماس با ساختمانهای موجود یا به صورت بخشی از ساختمانهای جدید ساخته شود. گلخانههای متصل به هم معمولاً هزینههای ساخت و گرمایش کمتری داشته و دسترسی آسانتری دارند، اما گیاهان نور کمتری دریافت میکنند. گلخانههای متصل به هم باید رو به جنوب ساخته شوند. یک گلخانه مستقل میتواند در محلی دورتر از ساختمانهای موجود ساخته شود. گیاهان در چنین گلخانهای نور خورشید را از همه جهات دریافت میکنند. این گلخانهها از لحاظ ساخت و سیستم حرارتی بسیار گران هستند و هزینههای فوقالعادهای برای خطوط آب و برق لازم دارند. یک گلخانه میتواند در هراندازهای ساخته شود اما کوچکترین گلخانهای که میتوان در نظر گرفت چیزی در حدود ۲۰۰ فوت مربع است (۱۸٫۴ متر مربع). گلخانههای کوچکتر به نسبت از لحاظ ساخت و عملکرد بسیار گران هستند. مسائلی که باید برای احداث گلخانه در نظر داشت عبارتند از:
دسترسی به راههای حمل و نقل که با احداث هر چه نزدیکتر به راههای اصلی این مشکل به حداقل میرسد. نوع سوخت مصرفی در گلخانه؛ در مناطقی که امکان دسترسی به گاز طبیعی وجود دارد میتوان با کاربرد این سوخت ارزان هزینهها را به مقدار زیادی در تولید فصل سرما کاهش داد.
دسترسی به منابع آب با کیفیت و کمیت مناسب.
اثرات محیطی؛ جایی که دائماً دارای آب و هوای نامساعد، بارانهای شدید، سایه ناشی از واقع شدن در دامنه شمالی کوههای بلند یا درختان سربه فلک کشیده میباشد مناسب احداث گلخانه نیست. شدت نور یکی از عوامل تعیینکننده محسوب میگردد.
نوع محصولی که در برنامه تولید قرارمی گیرد. با توجه به اینکه گرایشها به سمت تولید اختصاصی محصولات است و دستور کار تولید پس از مطالعه ابتدایی بازار داخلی و خارجی مشخص میگردد قبل از احداث، ابتدا بایستی تعیین کنند که چه محصولی تولید شود سپس تصمیم به احداث گلخانه در منطقه و اقلیمی مناسب آن محصول بگیرید. *در نظر داشتن قوانین مربوط به زمین محدودههای شهری و احداث و بهرهبرداری از گلخانهها و…
محل احداث بایستی حتی الامکان مسطح باشد چرا که در صورت ناهمواری و شیبدار بودن، ایجاد یک گلخانه بزرگ با مشکلات و هزینههای زیادی برای تسطیح همراه خواهد بود.